Gure belaunaldia

       Gure belaunaldiak ez du deus balio, gure belaunaldia Aginako zero bat da. Ezin izan ditugu gurasoak akabatu; etxetik alde egin, komuna hippie batera joan. Gure gurasoek ulertu egin nahi izan gaituzte, eurek lotutako txirriak erre ditugu, gure alde jarri, gure bandora pasa dira. Irakasleek ikastoletan heziketa teknika modernoenak erabili dituzte gurekin; jolasak egin ditugu, drogen inguruan mintzatu gara, larrutan egiten irakatsi digute ia. Gu iristerako Historia amaiturik zegoen eta Artea, berriz, gure aurrekoek hil zuten. Dena dago honezkero idatzirik, ez da existitzen eskola literariorik haien kontra joateko, baina hala ere ezin konta ahala literatur sari eta beka antolatzen dizkigute gure karrera literarioak promozionatzeko. Utopia eta ideologiek ere, bestetik, ez dute lekurik gaur egun. Gure belaunaldiko inor ez da eromenez, gosez akabatuko. Modelo eta futbolariek tatuajeak eramaten dituzte euren errebeldiaren erakusgai, C&A-k Che Guevararen irudia erabiltzen du udaberriko denboraldirako. Ez dugu katekesirik egin, ezin izan gara apaizen kontra oldartu. Lanean, Giza Baliabideen departamentuak laguntzen gaitu, langileek brainstormingak egiten ditugu enpresaren kudeaketa hobetzeko, sindikatuek babesten gaituzte euren konbenio kolektiboen bitartez. Gure belaunaldiak, gainera, ez du diktadurarik ezagutu, ez dugu demokrazia besterik bizi izan. Gure belaunaldiak erreklamazio orriak ditu eskura bere kexak bideratzeko. Gure belaunaldia…

Labirintoaren orduak, Amaia Iturbide

POESIAREN LABIRINTOAK

       Euskal poesiagintza garaikidea ulertzeko Bernardo Atxagaren Etiopia eta Xabier Montoiaren Anfetamiña bi liburu mugarri dira; beraiek ekarri zituzten, euskal poesiara, besteak beste, Shell konpainiako gasolinategiak eta David Bowie, pop-a eta rock-a. Aurretik idatzi zenarekiko haustura proposatzen zuten biek ala biek, eta ondoren agertu izan diren makina bat liburu bi obra hauen gerizpean izan dira idatziak. Dena den, bi obra hauek agertu aurreko tradizioari loturiko obrak ez dira argitaratzeari utzi, jakina, eta badirudi egun interes berezia dagoela 60ko eta 70eko hamarkadetako euskal poesiagintza berreskuratzeko, bereziki Gabriel Arestiren figuraren bitartez. Bada, Amaia Iturbide ere garai hartako poesiarekin lotuko genuke gehiago, bere ikerketek (B. Gandiaga, J.A. Artze eta X. Leteren poemagintza. Poesia tradizionalaren bidetik) nahiz bere produkzio poetikoak (Labirintoaren orduak, urrutira joan gabe) erakusten digutenez.

       Labirintoaren orduak poema-liburu luzea da -89 poema orotara-, euskal literaturan argitaratu ohi direnekin alderatuta behinik behin, 2003-2007 denbora tartean idatzitako poemaz osatua. Poema sorta honetan molde diferentetako piezak topa litezke, baina Iturbidek mundu poetiko sendoa eraikia du, eta poema gehienak mundu horretan kokatutakoak dira. Sinbolismoa oinarri, ez dira gutxi elementu (neo)klasikoak, barrokoak eta baita abangoardistak ere (nahiz eta nonbait aldarrikatu izan den baina maila apalagoan). Nahasketa arraro honen emaitza sarritan poesia metafisiko deitu izan zaionetik gertu geratzen da, non heriotza, bizia eta denbora gai funtsezkoenetarik baitira.

       Hau guztia osatzeko bilbotarrak darabilen hizkuntza da liburuko gauza nabarmenetako bat. Esan bezala, idazkera honen oinarrian poesia sinbolista dago, metafora ezinezko eta zentzumenentzako kontraesankorrekin, erreferentzia mitologikoekin (Giges, Leteo, katoptromantzia), eta hermetismorako joerarekin. Poesia mota honek hizkuntz luzimendurako parada ederra eskaintzen du, eta liburu hau ez da salbuespena. Hala, zenbaitetan lerro («nork askatuko du bere buruaz ahanzten den ordu hau?») edo poema (S.A, Menina ohi batek ezpain pinturaz ispilu nekatuaren masailetan idatzitako bina ahapaldi, Autografo) interesgarriak aurkitu ditut, baina oro har, hizkuntzaren exhibizionismotik haratago interes gutxiko poemak iruditu zaizkit gehientsuenak. Honek zerikusi asko dauka nire filia eta fobia poetikoekin, esan gabe doa, baina edonola ere, uste dut estilo honetan idatzitako liburu interesgarriagoak badaudela egon (Erein poesia bilduman bertan, bereziki).

       Lehen esan dut 60ko eta 70eko hamarkadako poetak aldarrikatzeko joera dagoela egun euskal literaturan. Arestiz aparte, hor daude JosAnton Artzeren Isturitzetik tolosan barru-ren berrargitalpena, Xabier Lete-ren abestien bilduma, Abestitzak eta poema kantatuak, Bitoriano Gandiagaren Adio eta Poema argitaragabeak edota Amaia Lasa eta Mikel Lasaren figuren aldarrikapenak. Ez da modu txarra aurreko poesia berreskuratzea bide berriei ekin eta ahots berriak sortzeko. Seguruenik, ez dago tradizioa ezagutu eta eskuratzea beste erremediorik abangoardista izateko. Kontua da, Karl Marxen aipu famatua parafraseatuz, idazleak tradizio poetikoa soilki errepikatzea ekidin behar duela berau fartsa gisa ekarri nahi ez badu. Sarritan, irudipena izan dut Iturbidek, tradizio poetikoaren labirintoan galdurik, ez duela asmatu eguneratzen, eta nik bederen, herdoil gehiegi sumatu dut azkenerako orrialdeotan.

Berria 08/06/29

Donostiako liburu-denda batean

       Donostiara itzuli naiz Bartzelonatik San Juan bezperetarako-eta. Bidaia aprobetxatuz, liburu denda batean sartu naiz euskal literaturako nobedadeei bistazo bat emateko. Izan ere, Berriarako iruzkinak egiterakoan liburu aukeraketak itsu samar egin behar izaten baititut, eta horregatik beti saiatzen naiz Donostiara bueltan liburu-denda batean sartu eta nobedadeak begiratzen. Tom hil da, Abaraska, Infernuko hesteetan begiratzen jardun naiz eta Amaia Iturbideren Labirintoaren orduak eskutan nuela emakume bat sartu da dendan, berrogeita hamarretan egongo dena. Opari bat egitekotan da eta laguntza eskatu dio dendako saltzaileetako bati:

-Hirurogeita bost urteko gizon batentzat euskarazko liburu baten bila nabil. Gustatzen zaio irakurtzea, baina nahigo nuke liburu alaia izatea, ez dadila izan oso tristea, badakizu…

-Euskarazkoak hemen daude –behatzaz seinalatuz eta aleak banan-bana begiratuz-. Egia esan azken aldian gutxi irakurri dut euskaraz… Itzulpena ere izan daiteke, ala hobeto jatorrizkoa euskaraz izatea?

-Bueno, ez dakit… agian hobeto bai jatorriz euskaraz.

Saltzaileak Antzararen bidea hartu du eskutan, “Kritika saria” jartzen duen faja gorria eta guzti. Ni apur bat aldendu naiz Labirintoaren orduakekin, liburuak ondo begiratzen uzteko.

-Ba honi saria eman diote duela gutxi, esaten dute ona dela; ea, begiratu nahi baduzu atzeko partean zer jartzen duen.

Emakumeak liburukotea hartu eta atzeko hitzak irakurtzen ditu. Nik, bitartean, pentsatzen dut emakumeak liburu alai bat nahi zuela aipatu duela. Emakumea ez dirudi oso konbentzitua liburuarekin.

-Itxoin momentu batean, nire lankideari esango diot, berak hobeto lagunduko dizu-eta.

Emakumeak Antzararen bidea utzi eta beste liburu batzuei begira hasten da.

-Kaixo, zu al zara liburu baten bila dabilena?

-Bai. Begira, hirurogeita bost urteko gizon batentzat, irakurzalea da bera. Nahiago nuke liburu alai samar bat, tragediarik gabekoa ahal dela.

-Ba ez dakit… ea ba. Liburu hau –Antzararaen bidea seinalatuz- ondo jarri dute, baina tira, lodi samarra da…

-Bai, eta gainera ikusi dut atzealdeko testua eta…

-Bada bestela… ez dakit. Nik azken aldian irakurri ditut Karmele Jaiorena, Uxue Alberdirena, Garazi Goiarena, eta baita beste hau ere (Jon Martinen Ero), eta ondo daude, baina noski, ez dakit egokiak izango ote diren beretzat, zaila da horrelakotan asmatzea.

Emakumeak Khaled Hosseini-ren Kometa ehiztaria hartzen du eskutan, liburuaren azal ikusgarriak bultzatuta, antza. Buelta eman eta atzekoa irakurtzen du.

-Hori liburu berria da, itzulpena. Gazteleraz oso ondo funtzionatu zuen, Cometas en el cielo, eta euskaraz ere ederki saltzen ari da.

-Bai, hau niretzat hartuko nuke baina beretzat… ez dakit.

Txalapartako bi liburutan jarri dute orain beren arreta. Emakumeak Abaraska hartu du eta saltzaileak Terra Sigillata.

-Hara, honek ez du ematen gaizki dagoenik –dio emakumeak

-Bestela, hau geratzen den azkeneko alea da, nik ez dut irakurri baina esaten dutenez ondo dago, erraz irakurtzekoa-eta.

       Amaia Iturbideren liburuari jada buelta gehiegi eman diodalako sentipena sartu zait bat-batean, eta pentsatu dut susmagarria dela euskal literaturako sekzioan hainbeste denbora ematea, areago poesia liburu batekin. Alde egitea erabaki dut, bestela agian pentsatzen hasiko dira kuxkuxean nabilela, beren hizketa entzuten. Gainera, iruditu zait istorioaren amaiera ezagutzen nuela, bertan geratu beharrik gabe ere. Dendatik irten naiz, eguraldi ederra hondartzarako.

On Denoting

Eiderrek liburua irekitzen du eta banan-banan hasten da marrazkiei izenak ipintzen. Amak lagundu egiten dio. Txoria; bai txoria. Trena, trena. Zuhaitza, zuhaitza. Gizona, gizona. Mot… Motorra, motorra da, brum-brum egiten du. Hau? Semaforoa, bere koloreak dira… berdea, horia, gorria. Oso ondo. Kotxea, kotxea. Hau? Zera esateko puntuan egon da: Zipaioa, bere herriaren kontra egiten duen polizia prokolonialista. Berak sartu zuen osaba Felipe kartzelan. Baina azkenean, ez daki ongi zergatik: «Ertzaina, Eider, ertzaina da hori».

Mandatariaren gerra, J.I Basterretxea

ARTIFIZIOAREN DISTORTSIOAK

       Urte honetako Agustin Zubikarai Sariaren irabazlea izan da Jose Inazio Basterretxearen Mandatariaren gerra hau. Nobela labur bat dugu beraz honakoa, zehazki, Espainiako Gerra Zibileko azken hilabeteetan Pirineoetan, Aragoi eta Frantzia arteko mugan kokatutako kontakizun laburra. Hala, euskal literaturan azken urteetako joera nagusietakoa bihurtu denean kokatzen da nobela hau ere, esan nahi baita, 36ko gerrako memoria historikoa berreskuratzen duten nobelen artean; berrienak aipatzearren, Jokin Muñozen Antzararen bidea eta Iñigo Aranbarriren Zulo bat uretan.

       I.M inizialekin baino ezagutzen ez dugun protagonistak Elkartasun Elektriko Nazionala enpresaren mandatu bat helarazi behar die Pirineoetan geratzen diren indar errepublikar batzuei. Antonio Beltran, Esquinazau, komandatearengana joan eta EEN enpresaren interesen alde, berau diruz erostea du helburu mandatariak. Egitasmo horren inguruko gorabeherak dira, bada, liburu honetan kontatzen direnak; Beltranengana iristeko bide korapilatsu zein nekeza, berarekin izandako enkontrua, eta itzulerako bidaia are korapilatsu eta nekezagoa.

       Istorio hau kontatzeko, baina, Basterretxeak ez du erabiltzen ohiko narratzaile orojakilea. Artifizio literario bat osatuz (Bernardo Atxagaren Soinujolearen semeakoa gogorarazten duena), Alberto Miguel Cardenas Foix izeneko erreportari baten bidez kontatzen zaizkigu gertakizunak, hauek jazo baino hogei urte beranduago, 1958an. Liburuan aurkitzen duguna, funtsean, hasierako eta amaierako bina orri eskas kenduta, Cardenasek El Excelsior egunkarirako idatzitako erreportajea da, zeinetan mandatariaren istorioa kontatzen baita. Liburuak proposatzen duena eta bertako argumentua aski interesgarriak dira, baina uste dut batez ere bi puntutan dituela arazoak nobela labur honek.

       Alde batetik, arestian aipatu artifizioak kazetaritza-idazkera eskatzen du, baina balizko erreportajeko idazkera ez da bereizten ohiko hizkuntza literariotik: zuzeneko narrazioa eta dialogoak, metaforen erabilera, protagonistan fokalizatutako narratzailea etab. Erabili daitekeen desenkusa, idazkera hau kazetaritza molde literario baten eredua dela izan daiteke; baina, haatik, uste dut hobeto landu zitekeela nobela egiantzekotasunaren mesedetan. Inpresioa izan dut idazlea galdu egin dela nolabait kazetaritza eta literatura arteko mugan.

       Beste alde batetik, uste dut argumentuak arnasa luzeagoko kontakizun bat eskatzen zuela. Istorioan zehar gertatzen diren jazoera ugariek garapen landu eta konplexuagoa behar zutela, alegia. Mandatariaren eta Paulen arteko erlazioa, adibidez, oso bizkor kontatzen da eta eskematikoegia eta ñabardurarik gabe geratzen da. Antzeko zerbait esan daiteke mandatariaren beraren eta Beltranen arteko enkontruaz, zeina, gainera, argumentuko une zentraletakoa baita. Nago mereziko lukeela halako pasadizoak patxada handiagoz kontatzea, Pirineoetako paraje eder horien deskribapen landuagoak egitea…

       Azken buruan, bi puntu hauek iturburu bakarra dute, hots, istorioa kontatzeko idazleak erabilitako erregistroa. Basterretxeak kazetaritzazko egitura bat erabiltzen du, eta horrek justifika lezake kontakizunaren laburra, baina idazkerak distortsioak eragiten ditu. Beste aukera bat, kazetaritzazko artifizio honi uko egin eta nobela luze eta estandarrago bat egitea zatekeen, argumentu interesgarri hau egokiro landu eta garatzeko.

       Nolanahi den, erraz irakurtzen den liburua dela ezin ukatu, eta eragozpen hauetatik landa, tarte atsegin bat pasatzeko modua lor dezake agian irakurle batek baino gehiagok.

Berria 08/06/14

Litzateke

Nire gelako batek beti litzateke esaten du.
Andereñoak galdera bat egiten dionean,
Play Stationarekin jolasten garenean,
patioan futbol partida jokatu bitartean
litzateke esaten du. «Egokiago litzateke
Oierri pase luzeak ematea» edo
«hori profesionaletan jokoz kanpo litzateke».
Behin batean klasean asperturik geundela
litzateke guztiak kontatu genizkion,
egun bakarrean 48 bider esan zuen litzateke.
Izan ere berak beti du aitzakiaren bat
litzateke santu hori esateko.
Hasieran grazia egiten zigun
baina orain badakigu
bere burua nabarmentzeko esaten duela
litzateke zorioneko hori.

© Beñat Sarasola

Ama Say itzuli da

Hori ba, euskal musikak eman duen talderik interesgarrienetakoa itzuli dela, alajaina!

Nork esan du musika krisian dagoela?

Burbuilak, Irati Elorrieta

ESPAZIOAK KONTALARI      

       Ikuskizunak gora eta behera egin zuen, denetarik egin zuen, buelta osoa eman zuen. Sentimendu-sorta zabala sortu zuen nigan. Denetarik, baina batasun batekin. Eta ezin nion neure galderari erantzun. Ezin nuen jakin zer zen itxurazko nahaste-borrasteari eusten zion hori». Hauexek dira Burbuilak-eko protagonistak, Sirak, dioena liburuaren bukaera aldera bere lagun batzuen jazz kontzertu baten inguruan. Hitzok, liburu honen poetika gisa uler daitezkeela iruditzen zait, halaber. Inazio Mujika Iraola liburuaren editoreak ipuinez osatutako nobelatzat hartu du liburu hau, eta liburu honen berezitasunetako bat horretan datza, hain zuzen, ipuinen eta nobelaren arteko muga horretan, nahaste-borrastearen eta batasunaren mugan.

       Liburuan, funtsean, Siraren ibilerak kontatzen dira, batez ere Berlinen bizitako boladak (badira beste zenbait aipamen Bartzelona edo Bilbori eginikoak, besteak beste). Bertan gazte giro post-unibertsitarioa azaltzen da, pertsonaia ugarirekin, baina denek ere halako bizitza aldakorra daramatenak: zinema zuzendari hasiberriak, musikariak… Neurri batean, egungo mundu globalizatuaren erretratua eskaintzen da bertan, egonkortasuna baino bidaia eta mugimendua nagusi duena. Hala, ez da harritzekoa erbestea izatea nobelako gai nagusienetakoa, aitatasun eta amatasunarekin batera. Eta, pentsatzen jarrita, ez da kasualitatea; zer beste da izan erbestea jaiotza berri bat baino?

       Narrazioak hari fin baten gainean egiten du aurrera, elementu kateatu gehiegi gabe, gutxieneko elementu errepikakor batzuen bidez: Berlin, etxeko patioa, abrikotondoa, Negativeland bideo-denda, Sira protagonista, ama eta aitatasunaren gaiak… Elementu horiek oinarri hartuta, be-bop kontzertu bateko melodia bailitzan, narrazioak bere bide inprobisatua jorratzen du, burbuilek airean bezala, non irudiek gertakizunen bilakaerak baino garrantzia handiagoa duten. Izan ere, definizio laburrak ematen hasita, Burbuilak nobela liriko gisa defini liteke segur aski. Esan bezala, irudi eta sinboloak narrazioaren erdigunean kokatzen dira, eta horiek dira batez ere kontakizunari aurrera eragiten diotenak. Izatez, badira kapituluak ia poesia kontsidera litezkeenak (Posta txartel bat: Mo). Horregatik koka daiteke liburu hau nobela eta ipuin-bilduma artean; ohiko nobela izateko argumentu kateatu sendoa falta zaiolako, eta ipuin-bilduma izateko, berriz, elementu errepikari gehiegi dituelako.

       Edonola ere, iruditzen zait liburuari on gehiago egiten diola nobelatzat hartzea ipuin-liburutzat baino. Izan ere, inpresioa dut ipuinok liburuko atmosfera horretatik kanpo, solte, indar dezente galduko luketela. Labur-labur esateko, atmosfera horrek osatzen baitu liburu honetako benetako muina. Elorrieta bera honen kontziente dela ematen du, gainera, Sirak momentu batean «Istorioak kontatzeko gaitasuna dute espazioek» dioenean. Eta pentsa daiteke espazio hauek osatzeko agian ipuinak motz geratzen direla. 

       Euskal literaturan nahiko emaitza ezohikoa da liburu hau. Beste libururen batekin erkatzekotan Ixiar Rozasen Negutegia-rekin erkatuko nuke agian. Ez bakarrik Berlingo hiria kontakizuneko gune geografiko garrantzitsuenetakoa delako, arestian aipatu osaera narratibo sakabanatu eta zatikatu antzekoa dutelako orobat. Baina hortik landa, ez dut uste tankera honetako liburu askorik topatu daitezkeenik euskaraz. Horregatik, interesgarria iruditu zait idazleak halako apustu narratibo bereziari heldu izana, eta uste dut Elorrietaren mundu eta ahots propio bat osatzeko abilezia azpimarratu behar dela.

Poesia?

Euren itsasontzia itsaso zabalean berreraiki
behar duten marinelen gisakoak gara

-Otto Neurath-

 

XXI. mendeko poesia ez da liburuetan argitaratuko,
akabo hitzaurreak, argitalpen berriak, tapa gogorragoak.
Poema argitaratugabeak eta
imajinatu ez direnak izango dira bakarrik,
poesia ez da hilko, ugalduko da etengabe
estoldetako arratoiek lotsa galdu izan balute bezala.
Poesia jalgiko da plazara,
poesiaren iraultza eta poeta zaharren haserrea.
Sarrionandia erbestetik itzuliko da halako batean
eta Moyua Plazako manifara deituko du.
Pott banda elkartuko da berriz, Juaristi eta guzti.
Han egongo dira, halaber,
Savater, Lete, Vargas Llosa, Izagirre, Volgako Batelariak,
Bederatzi Novisimoak, Vladimir Brigadak, Lubaki Banda.
Eta batzuek esango dute,
izpiritualki Ezra hemen dago.
Besteek,
izpiritualki Bukowski hemen dago
izpiritualki Lizardi hemen dago
izpiritualki Unamuno hemen dago.
Unamuno espainolista zen
Bukowski ez da poeta
Ezra faxisten alde jarri zen (eta zer?)
Lizardi? nor da Lizardi?
Istilu literarioa Moyua Plazan:
bultzadak, oihuak, liburuak jaurtika,
Herri eta Harri,
              Paradisu Galdua,
                              Surrealismoaren Manifestua,
sirena hotsak, pelotazoak, zaurituak eta abar.
Baina berdin izango da
XXI. mendeko poesia XX.ekoa baino hobea izango da,
antologiarik gabe, bildumarik gabe
poesiak hautsa galduko du.
Egile eskubideak azkenean eskubide izango dira
eta, behingoz, ez dira beteko.
XXI. mendeko poesia egingo da halabeharrez,
lau egur eta bi iltzerekin
ozeanoaren erdian barku bat egiten den bezala.

 
© Beñat Sarasola

Kritikariaren klixeak (edo inoiz hutsik egingo ez dizuten esaldiak)

 Idazle gazte baten lehen poesia liburua: Bere ahots poetiko propioaren bila dabil oraindik, baina etorkizunean lan ederrak idazteko aukera ikusten zaio.

 

Idazle gazte baten lehen ipuin-liburua: Liburu desiguala, ipuin batzuk ondo lortuak daude, baina beste batzuk ez  dira iristen gutxieneko mailara. Hala ere, etorkizunean kontuan izateko izena. 

 

Idazle gazte baten lehen liburua: Idazle gazte honek… etorkizunerako kontuan hartzeko izena.

 

Idazle baten bigarren liburua: Bere estreinako lanean sumatzen zitzaizkion dohainak askoz ere nabariagoak dira hemen. Heldutasun handiagoko obra, promesa izateari utzi eta errealitate bilakatzen ari den idazle batena.

 

Bertsolari baten estreinako lana: Gauza bat bertsolaritza da eta beste bat literatura (ez sartu gure klubean).

 

Emakume idazle baten lana: Intimitatea eta giza erlazioak adierazteko abilezia nabaria antzematen zaio.

 

“Tropela”ko idazle baten lana: Injustizia literario bat gehiago. Berriz ere agerian uzten da  zeinen jaramon gutxi egin zaion idazle bikain honi.

 

Lubaki belaunaldiko idazle baten lan berria: Surrealismoa, ametsa, “ortzemuga tatuatua”…

 

Gustatu ez zaizun liburua: Ez zait iruditu bere lanik onena edo ez dut liburuarekin gehiegi konektatu edo maitasuna, gorrotoa, giza erlazioen muinean dauden sentimentuak zeinari buruz Nietzschek esan zuen…

 

Gustatu zaizun liburua: Zeinen ondo idatzia dagoen, zeinen euskara ederra edo Bajtin, Barthes, Kristeva, Lukács, Han Robert Jauss, fikzio-paktua, polifonia…

 

Susak ateratarako poema liburua: Ondo egituratutako lana.

 

Alberdaniak ateratako liburua: Oso probablea da sariren bat jasotzea hemendik gutxira

 

Elkarrek ateratako liburu berria: Sail berri bat estreinatzen da liburu honekin

 

Koldo Izagirreren liburu berria: Engaiamendu handiko lana, manikeoa edo/eta ez da ezer ulertzen.

 

Bernardo Atxagaren liburu berria (erosketa-zerrenda bilduma): Maisulana.

 

Jokin Muñozen liburu berria: Euskal gatazka…

 

Ramon Saizarbitoriaren liburu berria: Nouveau Romanen eragin nabaria, narratzailea…

 

Anjel Lertxundiren liburu berria: Etika, ongia-gaizkia.

 

Luistxo Fernandezen liburu berria: Koldo Izagirreren espainolezko liburu hura ekarri dit gogora… edo/eta CodeSyntax GKE

 

Joseba Sarrionandiaren liburu berria: Erbesteko literatura…

 

Unai Elorriagaren liburu berria: Sari Nazionala irabazi zuen SP-rako Tranbiarekin…

 

Itxaro Bordaren liburu berria: Iparraldea… edo/eta ez da ezer ulertzen.

 

Jon Arretxeren liburu berria: Best-seller moldeko liburu honetan…

 

Aingeru Epaltzaren liburu berria: Idazle nafarrak…

 

Joan Mari Irigoienen liburu berria: (ez da kritikarik topatu)

 

Paddy Rekalderen liburu berria: Bukowski, Bilbo.

 

J.M Iturralderen liburu berria: Katu kosmikoa magoa ere bada, bai egia da hori!